Speelnatuur in de Stad - Hoe maak je dat?

Kinderen spelen veel en graag. Gelukkig maar, want spelen is niet alleen leuk, het is ook belangrijk voor de ontwikkeling en gezondheid van kinderen. De plek waar kinderen spelen is in belangrijke mate bepalend voor het soort activiteiten dat ze ondernemen. Denk alleen al aan het verschil tussen buiten en binnen spelen. Buiten kunnen kinderen meer, gevarieerder en intensiever bewegen dan binnen. Deze door LNV mogelijk gemaakte studie gaat in op alle aspecten van het crëren van speelnatuur IN de stad.

De studie is te omvangrijk om snel te downloaden. Via deze link komt u bij de inhoudsopgave van de studie. Elk hoofdstuk is apart te downloaden.

Trend - kinderen spelen minder buiten

Hoeveel tijd kinderen buiten doorbrengen verschilt van kind tot kind. Het is afhankelijk van persoonlijke kenmerken, zoals leeftijd, karakter, gezondheid, sekse, klasse en etniciteit, en van sociale en ruimtelijke kenmerken van de omgeving. Er is een duidelijke trend te zien naar minder buiten spelen. Dat komt onder andere doordat de agenda’s van kinderen voller worden waardoor zij minder tijd overhouden om ‘gewoon’ te spelen, maar ook doordat ouders minder de risico’s accepteren die buitenspelen met zich meebrengt en doordat de binnenruimte per kind groter is geworden, en bovendien voorzien van aantrekkelijke alternatieven. Een andere reden is dat er buiten simpelweg steeds minder ruimte beschikbaar is voor kinderen. De openbare ruimte wordt intensiever benut en strakker geordend; er zijn weinig ‘restruimtes’. Denk aan de bouw van woningen en kantoren en de aanleg van wegen, parkeerplaatsen en voorzieningen (Platform Ruimte voor de Jeugd, 2005).
 

Speelruimtes kunnen natuurlijker

Ruimtes waar kinderen kunnen spelen in de stad hebben veelal eenzelfde opzet. Het zijn traditionele speelgebieden bestaande uit een vlak terrein met meerdere speeltoestellen. Hoewel regelmatig sprake is van een ‘groene setting’ (een grasveld en enkele bomen of struiken) kan van een natuurlijke omgeving meestal niet worden gesproken. Het groen is geen onderdeel van de feitelijke speelruimte en ook geen object van spel, het is decor. Dat is jammer, want spelen in de natuur is niet alleen uitdagender en inspirerender dan op de meeste traditionelere speelplekken, het levert ook belangrijke voordelen op voor de ontwikkeling en gezondheid. Niet voor niets spelen natuurlijke elementen een belangrijke rol bij de inrichting van ziekenhuizen als ‘healing environment’. Helaas zijn in de directe woonomgeving van kinderen nog maar weinig plaatsen waar kinderen intensief en lijfelijk de natuur kunnen beleven. In- en uitbreiding leiden er toe dat woningen, kantoren en wegen de plaats innemen van de onbeheerde ‘landjes’ waar de natuur jarenlang z’n gang heeft kunnen gaan.

Behoefte aan speelnatuur dicht bij huis

Natuur elders, ver van huis, compenseert niet voor kinderen, omdat ze er meestal niet zelfstandig naar toe kunnen. Er is daarom dringend behoefte aan meer speelnatuur in de woonomgeving. Dat kunnen speelbossen aan de rand van de stad zijn, maar ook fantasierijk en avontuurlijk ingerichte buitenruimten in de stad: bij scholen en kinderopvangcentra, in de wijk, als speeltuinen of zones in het park. Over het laatste, de groene, natuurlijke speelplaatsen in de stad gaat deze studie.

Onderscheid met andere studies

• Het onderzoek richt zich met name op grote en middelgrote steden met als voorbeeldlocaties Amersfoort, Maastricht en Rotterdam.
• De studie doet geen eigen effectonderzoek, maar brengt kennis in kaart, creëert overzicht en legt verband tussen theorie en praktijk. Het ontwikkelt concepten, terminologie en instrumenten voor de realisatie van speelnatuur.
• De studie richt zich specifiek op kinderen en natuurlijke speelplaatsen. Andere onderzoeken hebben vaak een wat zijdelingse insteek, zoals bewegen in het groen, natuur beleven in steden of participatie door jeugd in natuur en milieu.
• Er is een heterogene aanpak gebruikt om het onderwerp in zijn geheel te bestrijken, zowel in onderwerpen als in methodiek; een combinatie van praktijk (bezoek van voorbeeldlocaties, interviews met actoren,etc.) en theorie (deskstudies).
• Dit is mogelijk dankzij het interdisciplinair onderzoeksteam, werkzaam in praktijk en wetenschap.